Ne nedir ? :

bilimist

bilimist Yazdı...



Şimşek nedir Yıldırım nedir ?

29 Temmuz 2018 Bu içerik 153 kez okundu.

Şimşek ve Yıldırım Farkı

Şimşek nedir? Yıldırım nedir? Yıldırım düşmesi nedir? Şimşek ve yıldırım arasındaki fark çoğu insan tarafından bilinmez. Şimşek nasıl oluşur?Yıldırım nasıl oluşur? Yıldırım nasıl düşer?Şimşek ve yıldırım farkı günlük hayatta karıştırılabilen bir konudur. Şimşek ve yıldırım oluşumları itibariyle farklı meteorolojik hadiselerdir. İşte şimşek ile yıldırımın oluşma süreci ile şimşek ve yıldırım arasındaki önemli farklar…

Şimşek Nedir?

Şimşek pozitif yüklü bulut ile negatif yüklü bulut arasında oluşan yüksek bir elektrik atlamasıdır. Bu elektrik atlaması bulutlar arasında olur. Kısacası şimşek, elektrik yüklü bir bulut ile diğer bir bulut arasındaki elektrik boşalmasıdır.

Şimşek Nasıl Oluşur?

Yağmur yağması esnasında yere doğru düşmeye başlayan su damlacıkları pozitif (+) elektrik yüküyle yüklenirken, çevresindeki havada negatif (-) yüküyle yüklenir, aşağı hızla düşmeye devam eden yağmur damlası çevresindeki nem ile yoğunlaşarak giderek büyür, damlanın çapı 5,5 mm ye geldiğinde yere düşerken oluşan rüzgar ile ikiye bölünür. Bölünen damlalarda pozitif (+) elektrik yüküyle yüklenir. Ancak bu damlalar yere düşerse şimşek oluşacak kadar gerilim yaratmayacaktır. Bu damlacıklar sürekli yükselip-alçalan hava akımıyla karşılaşırlarsa, pozitif (+) yüklü damlacıklar defalarca düşme, yükselme nedeniyle havadaki elektrik gerilimini inanılmaz boyutlara çıkartır ve diğer negatif (-) yüklü bulutlara elektrik yükünü boşaltarak şimşeği oluşturur. Şimşek saniyede 144.810 kilometre yani neredeyse yarı ışık hızıyla hareket eder. Bu sebeple bir şimşeği başlangıcından sonuna kadar izlemek çok zordur. Şimşek hadisesi neredeyse aynı anda başlar aynı anda biter. Şimşek ile birlikte gök gürleme sesi ise, 3 saniyede yaklaşık 1 kilometre hareket eder. Şimşek sesten 100.000 defa daha hızlıdır. Bu sebeptendir ki gök gürültüsü şimşek hadisesinden sonra duyulur.

Yıldırım Nedir?

Yıldırım negatif yüklü bulut ile pozitif yüklü yer arasındaki oluşan yüksek bir elektrik atlamasıdır. Bu elektrik atlaması genelde yerden buluta doğru olur. Bazı durumlarda ise buluttan yere doğru da olabilir. Kısacası yıldırım, bulut ile yer arasındaki elektrik boşalmasıdır.

Yıldırım Nasıl Oluşur?

Genellikle bulutların yere bakan kısmı eksi yükle yüklü olur. Buluttan düşen damlalar, düşüş esnasında pozitif yükle yüklenmeye başlarlar, bu damlalar yere düşerek yeryüzündeki pozitif gerilimi artırırlar, gerilim en yüksek, zirve boyutlara geldiğinde, negatif yüklü bulut ile pozitif yüklü yeryüzü arasında elektrik boşalması oluşur. Bu elektrik boşalması genelde yerden buluta doğru gerçekleşir. Bazı durumlarda buluttan yere doğru da olabilmektedir. Artı yükle yüklenmiş buluttan düşen damlalar eksi yüklü yer ile buluşurlar, gerilimin en yüksek, zirve noktaya çıkmasıyla, elektrik boşalması gerçekleşir yani yıldırım düşmüş olur. Elektrik boşalması genellikle buluttan yere doğru olur. Pozitif yükün en yoğun olduğu noktadan çıkan yıldırım, negatif yüke doğru giderken genişleyerek farklı yönlere yayılır. Bu hadise yıldırımın sanki yukardan aşağıya doğru düşüyormuş gibi görünmesine sebep olur. Yıldırım düşmesi yaklaşık 1 saniye kadar sürmektedir. Yıldırımın hızı saatte 140.000 km üzerine çıkabilmektedir. Yıldırımının düştüğü yerde elektrik boşalmasıyla birlikte büyük zararlar oluşur. Paratoner ise yıldırım düşmesini önleyemez, sadece elektrik boşalmasıyla oluşabilecek zararları minumum seviyeye indirmeye yarar.

Şimşek ve Yıldırım Farkı

En basit ifadeyle şimşek ve yıldırım farkı aşağıda bulunan resimdeki gibidir.



Şimşek: Elektrik yüklü bir bulut ile diğer bir bulut arasındaki elektrik boşalmasına ‘şimşek’ denir. Şimşeklerin önceden tahmin edilmesi oldukça zordur.
Yıldırım: Bulut ve yeryüzü arasındaki elektrik boşalmalarına ‘yıldırım’ denir. Yıldırım, zikzaklı bir yol takip ederek kollar halinde aşağı doğru iner. Genellikle şiddetli bir yağmurla birlikte görülür.
Şimşekte ve yıldırımda oldukça belirgin bir kıvılcım atlaması görülür ve gök gürültüsü işitilebilir.

Gök gürültüsü nedir?

Şimşek ve yıldırım oluştuğunda yani hava delindiğinde patlama sesi gibi duyulan yüksek sese gök gürültüsü denir. Şimşek sırasında, elektrik boşalması olurken, havada ani ısı değişimi olur, bu da basınç değişimini tetikler. Bu güçlü basınç değişimi, bulunduğu bölgedeki havanın ani genleşmesine neden olur. Bu ani ve hızlı genleşmesi sonucu, sonik ses dalgaları oluşur ki biz bu patlama sesi duyarız. Gök gürültüsü olarak adlandırdığımız şey budur.

Gök gürültüsü, ses hızında yol alacağı için daima şimşekten yani ışıktan sonra duyulur. Sesin hızı, normal şartlar altında, saniyede 344 metredir. Gök gürültüsünün ortalama ses süresi 5-10 saniyedir. Özellikle dağlık bölgelerde yaklaşık 30 saniye duyulan gökgürültüleri vardır.


Gök gürültüsünün bazı çeşitleri vardır;

Derinden gelen ses : Yavaşça yükselen ve derinden gelen bir gök gürültüsü duyduğumzda, uzaktan geldiği anlaşılır.

Çatırtılı gelen ses : Eğer gökgürültüsü sesi çatırtılı geliyorsa, şimşek bir çok kola ayrılmış demektir.

Gökgürültüsü ne kadar mesafeden duyulur?

Şimşeğin oluştuğu bölgeden 64 kilometre uzaklıktan gök gürültüsünün duyulması mümkündür ama genellikle 15 kilometreden duyulması mümkündür. Ayrıca ende de olsa bazı durumlarda 10 kilometre mesafeden bile gök gürültüsü duyulmaz.

Yıldırım nedir?

Yıldırım, yeryüzü ile bulutlar arasındaki elektrik boşalması sonucu oluşur. Yıldırım, bir şimşek türüdür. Bir başka değişle bulutların kendi içinde oluşan şimşeğin, bulutlar ile yeryüzü arasında oluşmasıdır. Yıldırım hareketi yani elektrik boşalması bulutlardan yeryüzüne doğru da olabilir, tam tersi de olabilir. En tehlikeli, yangınlara neden olan ve ölümlere neden olan hava hareketlerinden biridir.

Şimşek ve yıldırım saniyede 150.000 km hız ile ilerler yani ışık hızının yarısı kadar hızlıdır. O yüzden izlenmesi oldukça güçtür ve şimşek ile yıldırım neredeyse aynı anda başlar ve biter.

Dünyada, her saniye ortalama olarak 100 adet, bir günde ise 8 milyon adet yıldırım oluşmaktadır.



Yıldırım nasıl oluşur?

Yıldırım genel olarak, elektrik yükünün farklı olmasından dolayı kaynaklandığını belirtmiştik. Pozitif ve negatif elektrik yüklerinin yer değiştirmesi sonucu oluşmaktadır. Genellikle soğuk ve sıcak hava cepheleri zıt elektrik yükleri ile yüklü olurlar. Bu iki farklı sıcaklıktaki hava cephesinin elektrik yükü değişiminden şimşek, yeryüzü ile değişmesinden yıldırım oluşur. O yüzden ülkemizdeki yıldırım vakaları genellikle bahar aylarında ve yaz aylarında meydana gelir.

Yıldırımın gücü nedir?

Yıldırımın voltaj olarak değeri 10 milyon ile 100 milyon volt arasındadır. Evlerde kullandığımız 220 Volt’un bile ölümcül tehlikeli olacağını bildiğimize göre kıyaslanması çok zordur. Yıldırımın darbe akımı ise 30.000 Amper gibi bir güçtür. Bu yüzden yıldırımın sıcaklığı 30.000 dereceye kadar ulaşır.







Türkiye’deki şimşekli gün sayısı

Yıldırım, en fazla mevsim geçişlerinde ve yaz aylarında oluşur. Çünkü sıcak ve soğuk hava cephesi çarpışması bu tür zamanlarda daha fazla olmaktadır. Mayıs – Eylül ayları arasında şimşekli gün sayısı fazladır.

Antalya, Artvin, Kastamonu, Çankırı ve Yalova bölgelerinde şimşekli gün sayısı 30’a yakındır.

Yıldırımın Tehlikesi

Her yıl ülkemizde yaklaşık 90 kişi, yıldırım sonucu hayatın kaybetmektedir. Amerika’da ortalama 50, Kenya’da ise yılda ortalama 30 kişi hayatını kaybetmektedir. Yıldırım, genellikle açık arazide olanları, denizde sandal veya kayıkta olanları, ağaç altında bulunanlar için daha tehlikeli olabilir.

Böyle bir hava koşulunun size yaklaştığını görürseniz ,önlem almanız gereklidir.

İnsana yıldırım çarpması en çok aşağıdaki koşullarda gerçekleşir;

• Açık arazide çalışırken ve başka yükseklik yokken.

• Açık arazide cep telefonu ile konuşurken.

• Açık bir bölgede cep telefonu ile konuşurken

• Kayık veya botla gezerken, balık tutarken ve yüzerken.

• Tarla ve ağır iş makinasında çalışırken (yüksek vinç vs.)

• Açık arazide, ağaç altında yağmurdan korunmaya çalışırken.



Şimşeğin size uzaklığı hesaplamak

Ses ile ışık hızının, birim zamanda farklı hızlarda hareket ettiğini biliyoruz. Ses dalgaları, saniyede 340 metre yol alabilirken, ışık saniyede 300.000 km yol alabilir yani çok hızlıdır. Bu yüzden, uzaklarda önce ışığı görmekteyiz sonra sesi duymaktayız.

Örneğin şimşeğin ışığını gördükten, 10 saniye sonra sesi geliyorsa, Size 3,4 kilometre uzaklıkta olduğunu anlayabilirsiniz. (Formül: saniye x 340 metre)

Eğer saniyeyi hesaplamak için bir saatiniz yoksa, sayıları sayarken aralarda bin rakamını söyleyebilirsiniz. Örneğin BİN 1 BİN 2 BİN 3 vs… Bu sayede saniyeye en yakın saymayı sağlarsınız.

Yıldırımdan ne zaman korunmalıdır?

Uluslararası Yıldırım Güvenlik Enstitüsü, eğer şimşek ışığından 25 saniye sonra sesi duyduğunuzda önlem almanız gerektiğini belirtir. Bu yaklaşık 8 kilometre mesafe anlamına gelmektedir. Bir çok yıldırım kurbanı, 5 -10 dakika önce kapalı bir yere sığınabilselerdi, korunacaklarını belirtmektedirler. O yüzden erken önlem almak çok önemlidir.

Önlem almak için ;

• Denizde bir sandaldaysanız, sahile güvenli bir yere doğru yol almaya başlayın.

• Denizde yüzüyorsanız, kapalı bir yere geçin.

• Açık arazide çalışıyorsanız, kapalı bir yer arayınız.

• Cep telefonu kullanıyorsanız, kapatınız. (bina içleri hariç)

• Ağaç altında beklemeyiniz, en yakın kapalı yere sığınınız.

• Yelkenli bir teknedeyseniz, direk ve metal bölgeleri ellemeyin.

• Evde veya iş yerinde kablolu telefonları kullanmayınız, metal su boruların vs ellemeyiniz.

• Araç içindeyseniz, metal aksamlarına temas etmeyiniz.


---------------



Şimşek Deneyi

Deneyde Kullanılan araç gereçler: İki adet balon
Deneyin Amacı: Şimşek nasıl oluşur.
Deneyin Uygulandığı Yaş Grubu:5-6
Deneyin Yapılışı: İki balonumuzu iyice şişirelim ve ağızlarını bağlayalım. Daha sonra halıya sürtelim ve birbirlerine yaklaştıralım sonuçları gözlemleyelim
Deneyin Sonucu: Halının sürtünmesinden dolayı balonları yaklaştırınca şimşek ortaya çıkar.

Yorumlar

Henuz yorum eklenmedi ilk ekleyen siz olun .Yorum Ekle

Arşiv

Online Üyeler

    Online üye yok !

Bülten Kayıt

b